Het woonblok Hertogenpark in Antwerpen van architect Walter Bresseleers dateert van het begin van de jaren 1980. Het omvat 16 verdiepingen appartementen in verschillende types. In de gelijkvloerse sokkel zijn kantoren en twee ondergrondse verdiepingen gevestigd.

De gevel is uitgevoerd met een bekleding in witte marmer waarin terugkerende pathologieën zichtbaar zijn, in hoofdzaak verbogen panelen. Ook aan de betonnen terrassen en borstweringen is schade zichtbaar.

Inspectie

We brachten de gebreken in kaart aan de hand van een steekproefsgewijze inspectie van de gevel: zowel van wat zichtbaar is vanaf de publieke ruimte als vanaf de terrassen van een significant aantal appartementen. De visuele inspectie is aangevuld met een doorlichting van het beschikbare plan- en detailmateriaal zodat de uitvoeringsdetails konden vastgesteld worden.

Analyse

Een literatuuronderzoek naar de oorzaak van de schotelende natuursteenpanelen leverde een een risicoanalyse op naar eventuele vervolgschade. Ook de mogelijkheden voor een grondige reiniging van de natuursteen, en het effect dat dit kan hebben op schotelende en niet-schotelende panelen, zijn onderzocht.

Naast de natuursteen is ook aandacht besteed aan de betonnen elementen zoals de borstwering voor de terrassen, de ter plaatse gestorte terrasvloeren en in mindere mate de elastische voegen tussen de natuurstenen elementen. De schadepatronen zijn in kaart gebracht en geanalyseerd.

Renovatiescenario's

Op basis van de analyse zijn verschillende scenario’s uitgewerkt voor de renovatie van het gebouw. Die gevelaudit vormde uiteindelijk het vertrekpunt voor een ruimer renovatietraject, waarbij verder onderzoek de technische keuzes stap voor stap onderbouwt.

Uiteindelijk zijn de technische principes van een instandhoudingsoptie aangegeven, net als deze voor een energetische renovatie van de verschillende schildelen, met het oog op het vermijden van koudebruggen.

Voor elk van deze opties zijn principedetails geschetst, is een plan van aanpak meegegeven voor verdere uitwerking, en is een eerste ruwe raming van de kostprijs voor deze werken meegegeven.

Een gebouwaudit is vaak een cruciaal deelonderzoek binnen een haalbaarheidsstudie en soms ook voor een onderhoudsadvies.

Van gevelaudit naar renovatie

De gevelaudit vormde het vertrekpunt voor een ruimer renovatietraject. Na de haalbaarheidsstudie van Bureau Bouwtechniek werd in 2023 een renovatiemasterplan opgemaakt. De vastgestelde schade aan de natuurstenen gevelbekleding en de betonnen terrassen vroeg echter om bijkomend onderzoek om de oorzaken, risico's en meest aangewezen renovatiestrategie nauwkeuriger te bepalen.

Bureau Bouwtechniek coördineerde daarom verder destructief onderzoek in samenwerking met Buildwise, Sanacon en aannemer BRS. Zeven gevelpanelen werden gedemonteerd om een materiaaltechnisch onderzoek uit te kunnen voeren. Daarbij werd ook de achterliggende gevelopbouw zichtbaar: de bestaande minerale wol bleek slechts beperkt aanwezig en in slechte staat.

Onderzoek als basis voor gerichte keuzes

Buildwise onderzocht de materiaaleigenschappen en mechanische weerstand van de bestaande Carrara-marmerpanelen. Het onderzoek bevestigde dat het plaatselijk kromtrekken samenhangt met de materiaaleigenschappen van het gebruikte marmer. Uit de verdere toetsing door Bureau Bouwtechniek bleek bovendien dat de weerstand ter hoogte van de deuvelbevestigingen onvoldoende is ten opzichte van de berekende maximale windbelasting. De bestaande toestand houdt daardoor een veiligheidsrisico in.

Ook de schade aan de betonnen terrassen werd verder onderzocht. Daaruit blijkt dat verschillende mechanismen samenkomen: gebreken aan de waterdichting, carbonatatie van het beton en lokaal de aanwezigheid van chloriden. Een duurzaam betonherstel vraagt daarom eerst om het vernieuwen van de waterdichting van de terrassen.

Naar een doorgedreven renovatie

Het vervolgonderzoek maakt het mogelijk om tijdelijke instandhoudingsmaatregelen af te wegen tegen een integrale renovatie. Louter plaatselijk herstellen blijkt technisch complex: de bestaande natuursteen is broos, nieuwe en bestaande marmerpanelen verschillen in uitzicht en het aantal panelen waaraan ingrepen nodig zijn, is groter dan aanvankelijk voorzien. Daardoor wordt het verschil met een volledige energetische renovatie kleiner, zowel wat kostprijs als hinder betreft.

Daarom adviseert Bureau Bouwtechniek om, indien de VME over de nodige middelen beschikt, te kiezen voor een doorgedreven gevelrenovatie. Daarbij wordt bijkomende isolatie voorzien en worden de marmerpanelen gedemonteerd, waar mogelijk hergebruikt en waar nodig vervangen of bijkomend bevestigd. Voor de terrassen wordt een integrale vernieuwing van de waterdichting gecombineerd met het herstel van de beschadigde betonzones.